03.03.17 – Zelfmoord

| Geen reacties

In de loop van deze maand moet het magnum opus van Jeroen Brouwers, over zelfmoord in de Nederlandse letteren verschijnen. Het zal een ruim uitgebreide en bewerkte editie zijn van het in de jaren tachtig van de vorige eeuw verschenen De laatste deur, aangevuld met andere teksten van de auteur over zelfmoord.

Ik zit daar al een tijdje op te wachten (wat me niet vaak gebeurt) en hoop dus dat ik het nog zal kunnen (her)lezen.

Intussen heb ik, bij wijze van aperitiefje, een boekje gelezen van ene mij voordien onbekende professor in de wijsbegeerte: Simon Critchley: Notes on suicide (Fitzcarraldo Editions, London, 2015). Als mijn geheugen me niet bedriegt, heeft Brouwers daar een recensie over geschreven in een of ander weekblad, recensie die niet echt positief was.

Nou valt het wat mij betreft nog mee. Maar inderdaad, een specialist terzake als Brouwers zal aan dit dunne boekje weinig hebben gehad, want het bevat voor specialisten wellicht helemaal niks nieuws. Het zijn dan ook inderdaad voetnoten (‘notes’) hetgeen nog wel minder zal wezen dan bv. ‘reflections’.

Zelf heb ik er ook niet zo veel aan gehad, zeker niet aan de filosofische weerleggingen van ‘argumenten’ tegen zelfmoord die zich op God beroepen, of op het Leven dat heilig zou wezen, of op de Maatschappij, of op nog andere onzin. Na zijn eigen korte tekst, drukt de auteur een nog kortere tekst af van de 18de-eeuwse filosoof David Hume, waarin al die beweringen al weerlegd worden. En heel even verwijst de auteur in zijn eigen tekst ook naar het wel erg onbekende, maar zeer belangrijke werk van John Donne over zelfmoord, Biathanatos. Dat dateert al uit de 17de eeuw.

De auteur schrijft het negatieve beeld dat zelfmoord ook vandaag nog heeft volledig op rekening van de invloed van het christendom. Klopt dat wel? Hij gaat daar niet op in, maar stelt wel vast dat die negatieve invloed goed begonnen zou zijn in de achttiende eeuw. Maar toen bestond het christendom al achttien eeuwen. Nu is het natuurlijk zo dat de gemiddelde levensduur tot en met de negentiende eeuw bedroevend laag was. En de kerk heeft inderdaad vanaf zeer vroeg bepaalde suïcidaire tendensen van ‘martelaars’ veroordeeld. En Critchley wijst er ook terecht op dat de dood van Christus zelf in zekere zin als een zelfmoord beschouwd kan worden.

Maar bon, dat alles moet uitgewerkt worden tot een veel ruimer boek. Dat naar alle waarschijnlijkheid wel al geschreven zal zijn.

Voor mij was het stuk over ‘suicide notes’ het meest interessante. Omdat ik daar natuurlijk het minst over weet. Ik merk dat er zeer recent in de US enkele academische werken over verschenen zijn: Terry Williams: Teenage suicide notes, en: Explaining Suicide: Patterns, Motivations, and What Notes Reveal, van een groep wetenschappers. Verschenen in respectievelijk januari en februari van dit jaar. En nee, ik heb ze (nog) niet gelezen.

Critchley schrijft dat hij in de US een soort seminarie gehouden heeft over ‘suicide notes’, en dat hij de studenten op het einde als opdracht gaf om er zelf eentje te schrijven. Persoonlijk vind ik dat niet slecht als filosofische oefening; het vergt heel wat empathie, denk ik, omdat goed te doen. Zelf geeft de auteur niet veel voorbeelden, maar dit vind ik wel heel goed:

Dear Betty:

I hate you.

Love,

George.

Voor mensen die zich voor zelfmoord interesseren kan dit kleine boekje een opstapje zijn om meer en verder te lezen, zeker omdat de auteur een vlotte pen hanteert. Voor anderen brengt het inderdaad niets nieuws bij. En kandidaten hebben er uiteraard niets aan. Die moeten gewoon doen wat ze niet laten kunnen.

Print Friendly, PDF & Email
Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


vier × 2 =