07.07.15 – Charlie Hebdo 7: Willem Akbar!

| Geen reacties

Van de oudste medewerkers-cartoonisten aan Charlie Hebdo lijkt Willem (Bernard Willem Holtrop) mij de meest onbekende, de meest over het hoofd geziene. Nochtans werkt hij al sinds 1968 in Parijs, nadat een prent waarop Koningin Juliana zich prostitueerde een schandaal in Nederland veroorzaakte. De prent werd in beslag genomen, Willem werd gearresteerd en tekenaar en uitgever werden vervolgd wegens majesteitsschennis. Hierna verhuisde Willem naar Frankrijk, waar hij begon te werken bij l’Enragé en vervolgens bij  HaraKiri  en Charlie Hebdo. Vreemd eigenlijk, Reiser, Cabu, Wolinski…herinner ik me wel, Willem niet.

Zou het met de aard van zijn tekeningen te maken kunnen hebben?

Hij heeft bij het begin van dit jaar een boek uitgegeven onder de titel Willem Akbar! (Les Requins Marteaux, , Bègles, 2015) dat op de titelpagina en de vermelding na dat de tekeningen eerst in Libération en Charlie Hebdo verschenen, enkel tekeningen, cartoons bevat; die zijn gegroepeerd in elf afdelingen, die geen van alle een titel dragen; maar de cartoons in elke afdeling horen thematisch wel degelijk bij elkaar.

Het verschil met de anderen valt eigenlijk wel onmiddellijk op. Daar is op de eerste plaats de tekentechniek; bij Willem is die veel schetsmatiger dan bij de anderen; zijn figuurtjes zijn werkelijk tot het elementaire gereduceerd; slechts enkele malen is een bekende figuur ook herkenbaar, Netanjahu is dat:

willem-1

Die tekening zegt in al zijn elementaire beknoptheid ook al waar het Willem eigenlijk om gaat: om kritiek te leveren op de machthebbers (en ook op het zgn. ‘volk’ als het nodig is) eerder dan de lezer te doen lachen. Met de tekeningen van Willem zul je nooit in een oeverloze schaterlach-met-buikpijn uitbarsten zoals bij Reiser; een gros Dégueulasse zoek je bij hem tevergeefs. Misschien heeft dat te maken met zijn Hollandse, calvinistische afkomst?

Het betekent ook dat hij veel scherper is dan zijn dode bentgenoten, sarcastisch en zelfs soms op het cynische af. Waar Cabu bv. het eerder van de ironie moest hebben. Net zoals de veel jongere Charb trouwens, die zowel in zijn tekeningen, maar misschien meer nog in zijn teksten blijk gaf een effectief ironicus te zijn.

De allereerste tekening in de allereerste afdeling geeft al een uitstekend beeld van de tekenkunst van Willem; van hoe hij in enkele figuren (een blonde vrouw, een uitgemergeld zwartje) en een schets van een uitgedroogde aarde niet enkel het wellicht belangrijkste probleem van deze tijd aanraakt, maar eveneens de afgrond tussen het Noorden en het Zuiden.

willem-2

Daarbij gaat het altijd over macht; en Willem klaagt met zijn tekeningen élke macht aan; zo staan in de achtste afdeling bv. vele tekeningen over Syrië. En een onderscheid tussen Assad enerzijds en Daech anderzijds maakt hij niet (daarin kan ik hem trouwens niet helemaal volgen); in zijn tekeningen zijn ze allemaal even bloeddorstig. Maar misschien heeft hij wel gelijk; tenslotte komen inderdaad alle kwalen van de mensheid voort uit het feit dat sommigen macht uitoefenen of willen uitoefenen over anderen, over de grote meerderheid.

Zoals de meeste van zijn bentgenoten is Willem au fond een anarchist, en dus inderdaad iemand die alle macht verwerpt. Wat dat betreft is hij enkel consequent. Maar het beeld van de mensheid dat je via deze tekeningen krijgt is niet echt om te lachen, eerder om zelf nog cynischer te worden. Getuige nog twee van de actueelste cartoons: de eerste stelt Griekenland voor als de uitgemergeldste van alle koeien; volkomen terecht natuurlijk, en een juist antidotum tegen de enorme hoeveelheid strontpropaganda tegen de Grieken die ons dagelijks overspoelt via alle mainstreammedia. Hetzelfde geldt voor de cartoon over het feit we ‘met z’n allen’ langer zouden moeten werken; een mantra die niet eens een mantra meer is, maar het gebazel van een geesteszieke.

willem-3

 

willem-4

Beide tekeningen geven nog eens aan hoe Willem te werk gaat, hoe hij in een elementaire schets werkelijk de essentie van wat hij wil aanklagen weet te vatten. Ook de aard van de humor komt daar weer duidelijk tot uiting: het lijkt me een humor uit zelfbescherming (is elk min of meer bewust cynisme dat niet?), humor omdat je niet wil huilen, omdat je je niet eronder wil laten krijgen, nee niet door de condition humaine, want die heeft hier niks mee te maken, maar wel door de machtsverhoudingen, die in wezen natuurlijk productieverhoudingen zijn.

Gelet op de titel van het boek spreekt het vanzelf dat de islam (en de moslims) tot de geliefkoosde doelwitten  van de auteur behoren; ook dat is helemaal te begrijpen natuurlijk, niet enkel vanuit de dagdagelijkse politieke praktijk, maar ook vanuit het feit dat zijn hele vriendenploeg uitgemoord werd door moslims. De laatste tekening die ik wil overnemen is wat dat betreft erg hard, maar terecht, denk ik: islamofobie moet niet enkel kunnen, het lijkt me zelfs hoe langer hoe meer een plicht te worden:

willem-5

Voor de politiek correcte roedels van Frankrijk en ook van dit land is Willem uiteraard een racist; of hij al processen aan zijn broek heeft wegens dit boek weet ik niet. Maar de kritische geest van 1968 is er in elk geval volledig in aanwezig. Af en toe kun je glimlachen met deze cartoons, maar veel meer zetten ze aan tot reflectie over waar we met deze wereld aan toe zijn en hoe dat verder gaat evolueren.

Niet in de goeie richting, zoveel is wel zeker.

Delen:

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


twee × vier =