11.08.14 – Etudes Rebatiennes

| Geen reacties

rebatetHet moet inmiddels enkele decennia geleden zijn dat ik de grote roman van Lucien Rebatet, Les Deux Etendards gelezen heb; daarna pas heb ik ook de rest van zijn oeuvre gelezen. Natuurlijk kende ik hem wel, in die zin dat ik al van hem gehoord had, hier en daar iets over hem gelezen had. Maar in tegenstelling met andere bekende Franse fascistische schrijvers zoals Drieu la Rochelle of Robert Brasillach, had ik hem dus nog niet gelezen.

Er zijn weinig boeken die zo’n indruk op me hebben gemaakt, die me zo bijna totaal door elkaar hebben geschud, waar ik nog wekenlang na de lectuur van het boek zelf mee bezig was, om te begrijpen wat daar, bij die lectuur gebeurd was. En nu, zoveel jaren later, begrijp ik het nog niet goed. Ik ken geen enkel boek waarin de verteller blijk geeft van zo’n totale vernietigingsdrang, van zo’n ongebreidelde haat. Wat hij in dat boek vernietigen wil, volledig uitroeien, is het christendom, het katholicisme. Elke poging tot benadering van het absolute eigenlijk, elke mogelijkheid tot transcendentie, op de eerste plaats via religie, maar daar ver boven uit elke transcendentie tout court. Waardoor hij paradoxaal genoeg van destructie, uitroeiing, vernietiging een nieuw absolutum maakt, en wel op zo’n wijze dat het schokkend wordt om te lezen, zelfs voor iemand die op zijn vijftiende, zestiende Sade las.

Maar terzelfdertijd gaf het boek blijk van zo’n enorm literair talent, dat de paradoxen alleen maar groter werden. Hoe kan het immers, dat iemand die zo radicaal negatief en mensenverachtend is, toch zo’n meesterwerk schrijft? Hoe valt dat te rijmen? Want ondanks het feit dat het een klassiek opgevatte roman is (zonder werkelijke formele experimenten dus), moet het geplaatst worden naast de meesterwerken van Proust, Joyce, Musil, Boon… Dat niveau dus.

Op mij heeft de lectuur ervan echter een averechts gevolg gehad. Ik ben me opnieuw gaan bezinnen op mijn christelijke, zeg maar katholieke wortels, en heb me de vraag gesteld wat die cultuur, die opvoeding voor gevolgen heeft gehad voor mijzelf. Nee, ik ben niet teruggekeerd naar onze moeder de heilige kerk en zal dat ook nooit doen, maar wel ben ik tot het oordeel gekomen dat mijn eigen antikatholiek radicalisme inhield dat ik het kind met het badwater had weggegooid en dat mijn eigen queeste naar het absolute op geen enkele manier verwerpelijk was, tenzij misschien voor een deel voor wat betreft de politieke omwegen.

Maar hoe dat ook zij, de publicaties van en over Rebatet ben ik blijven volgen.

rebatet-1Sinds enkele jaren bestaat er een website over Rebatet en de mensen daarachter hebben nu ook een eerste boekpublicatie uitgegeven: Etudes Rebatiennes  I (Paris, 2012), dat enkele boeiende teksten bevat. Een tweede nummer is inmiddels overigens al aangekondigd.

Het boek begint met een interview met de initiatiefnemer Gilles de Beaupte, waarin hij het ontstaan en de bedoeling zowel van de website als van deze publicatie uitlegt. De uiteindelijke bedoeling is: Les Deux Etendards in de Pléiade te krijgen. Of dat ooit lukken zal is natuurlijk de vraag, gelet op het feit dat Rebatet nog steeds een totaal omstreden figuur is en hij het fascisme nooit afgezworen heeft; zijn virulent en effenaf crapuleus antisemitisme daarentegen deels wel, maar dat heeft dan plaats gemaakt voor een uitgesproken steun aan de jodenstaat. ’t Kan verkeren. Maar wat mij betreft mag en moet zelfs dat boek in de Pléiade heruitgegeven worden. Die andere fascistische auteur, Drieu la Rochelle werd erin uitgegeven en zijn werk is zuiver literair bij lange niet zo sterk als dat van Rebatet. Opvallend is wel dat de Beaupte een strikt onderscheid maakt tussen de literaire en de politieke Rebatet, en website en publicatie houden zich enkel met de literaire bezig. Of dat onderscheid inderdaad gemaakt kan worden en in hoeverre is natuurlijk de vraag; en wellicht stof voor bijdragen in volgende nummers.

In een tweede afdeling worden teksten van Rebatet zelf afgedrukt, die meestal te maken hebben ofwel met zijn grote roman ofwel met de jammer genoeg nooit uitgegeven roman Margot l’Enragée; die zou o.a. handelen over het einde van de oorlog en het verblijf van Rebatet in Sigmaringen; en hij zou veel experimenteler geschreven zijn. Een uitgave daarvan zou meer dan nuttig zijn, want dan zou een vergelijking zich opdringen met Célines D’un Chateau l’autre, dat zich ook grotendeels in Sigmaringen afspeelt. Hopen dus.

De helft van het boek wordt ingenomen door drie grote studies over Les deux étendards; de eerste, van Louis Baladier, is de langste en behandelt op een min of meer structuralistische wijze het begin van de roman, d.i. de ontwikkeling van de intrige, de introductie van de personages enz., en het min of meer open einde ervan en hoe dat aangekondigd wordt. Verrassend voor mij is te vernemen dat de al meer dan 1000 bladzijden tellende roman er oorspronkelijk nog 300 meer telde, die geschrapt werden. Een tweede, kortere studie gaat over het begrip ‘bekering’ zoals dat in de roman tot uiting komt. De auteur (Nicolas Degroote van het Institut Catholique de Paris) gaat uit van wat dat begrip inhoudt:  in het katholicisme vooreerst, maar ook bij Pascal en Kierkegaard, om dan zijn vergelijking te maken en tot de conclusie te komen dat Michel (de hoofdpersoon van de roman) eigenlijk nooit echt bereid is geweest zich te bekeren. Dit stuk vind ik onbevredigend om velerlei redenen.

In de derde bijdrage maakt de Rebatetspecialist Pascal Ifri een vergelijking tussen het ‘Journal des Faux-monnayeurs’ van Gide en de ‘Etudes sur la composition des Deux Etendards’ van Rebatet. Ook hier weer frustratie natuurlijk: de tekst van Gide is uitgegeven en opgenomen in het Pléiadedeel dat aan zijn romans gewijd is, maar de driehonderd bladzijden lange tekst van Rebatet is niet uitgegeven. Jammer genoeg, want niet enkel om romantechnische redenen zou het goed zijn deze tekst ter beschikking te hebben, zoals Ifri in zijn bijdrage overigens ten gronde aantoont, maar ook om vele persoonlijke en maatschappelijke en literaire en politieke achtergronden van de roman beter te leren kennen, en die roman zodoende beter te kunnen plaatsen en begrijpen.

Maar bon, vroeg of laat zal dat wel gebeuren, hopelijk nog tijdens mijn leven.

Voor de rest is dit een heel goed eerste nummer van een ‘tijdschrift’, dat zeker nog stof ten overvloede bezit om volgende nummers te vullen.

Het boek kan worden aangevraagd bij: Etudes Rebatiennes, 10, rue Stanislas, 75006 Paris.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


1 × drie =