16.06.14 – De keizer van Josep Roth

| Geen reacties

Nog niet zo heel lang geleden werd mij nog eens gevraagd wat de mooiste, aangrijpendste, beklijvendste boeken waren die ik in mijn leven gelezen had.

Dat zijn er uiteraard niet weinig, maar veel verder dan enkele titels was ik niet gekomen. Het vergt toch wel wat nadenken en herinneringen opgraven om een lijstje met een tiental titels op te stellen. Maar één was er wel bij, ja: Radetzkymarsch van Joseph Roth, dat als zijn meesterwerk doorgaat en later gevolgd werd door een vervolg erop: Die Kapuzinergruft. Zoals ik het schrijf, zou kunnen blijken dat ik het niet als een meesterwerk zou beschouwen, maar dat is niet zo: het is van zo’n bijna absolute schoonheid dat het woord ‘meesterwerk’ tekortschiet. het is gewoon éen van die zeer weinige boeken waar ik geen woorden voor heb. Wanneer ik het gelezen heb, weet ik overigens niet meer.

der-alltag-des-kaisersHet is met die Roth in het achterhoofd dat ik Der Alltag des Kaisers; Franz Joseph und sein Hof (Haymon Verlag, Wien, 2010) van Martina Winkelhofer in Schönbrunn gekocht heb. Winkelhofer is, naar de foto op de achterflap te oordelen, een jonge vrouw. Ze geeft les aan de universiteiten van Wenen en Praag en is gespecialiseerd in de 19de eeuw, en de banden tussen hof en politiek. Ik zeg dat maar vooraf om aan te duiden dat zij moeilijk van ‘Kaisertreue’ verdacht kan worden.

Zij schrijft schitterend en haar boek leest dus als een roman. Toch baseert zij zich helemaal op archieven, op de eerste plaats publieke natuurlijk, maar ook op private archieven, die zij in sommige gevallen als eerste heeft kunnen of mogen raadplegen. Het beeld dat zij van Franz Joseph en zijn hof schetst is dus gefundeerd op grondig wetenschappelijk onderzoek.

Bij mij komt het des te vreemder over dat het beeld dat zij schetst – zowel van de persoon van de keizer als van zijn hofambtenaren – bijna helemaal overeenstemt met het beeld dat Joseph Roth in zijn roman schetste. Terwijl ik eigenlijk dacht dat er heel wat fantasie in voor kwam. Voor de protagonisten – de Trotta’s – klopt dat uiteraard voor het grootste deel (alhoewel zij misschien ook gebaseerd zijn op personen die echt bestaan hebben? ik weet het niet, want ik heb de secundaire literatuur over Roth nooit gevolgd), maar voor de keizer – de eigenlijke hoofdpersoon van de roman – en zijn hof helemaal niet. Blijkbaar heeft Roth die op een zeer werkelijkheidsgetrouwe wijze weergegeven.

Dat beeld is overigens zeer positief, zowel wat de monarch zelf betreft als zijn ambtenaren. Hoewel de beschrijving van die laatsten me vaak deed denken aan toestanden bij dat ander hof – waar ikzelf enkele decennia gewerkt heb. Veel verandert er blijkbaar niet. Maar waarom zou het ook.

In het boek van Winkelhofer komen ook prachtige anecdotes voor; ik ga er hier geen vermelden, men leze het boek maar zelf. Voor liefhebbers van Joseph Roth en zijn werk is het eigenlijk de onontbeerlijke historische achtergrond om diens werk nog meer tot zich te laten doordingen, te begrijpen, te appreciëren. Het boek van Winkelhofer combineert immers een groot vakmanschap als historica én als schrijfster, een combinatie die je eigenlijk enkel bij de grootste historici vindt.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


dertien + twee =