24.03.14 – Recht & Rechtspraak

| Geen reacties

ortnerEen boek over Roland Freisler, de beruchte opperrechter bij het al even beruchte Volksgerichtshof gelezen: Helmut Ortner: Roland Freisler, rechter in dienst van Hitler (Just Publishers, s.l., 2014).

Journalistiek, maar niet van de slechte, oppervlakkige soort. Ik hoopte op een biografie, maar dat is het amper. Zo goed als niets over jeugd, opvoeding, studies. Eigenlijk ook niet veel over zijn carrière binnen het Duitse gerecht. De auteur focust totaal op Freisler als publieke figuur tijdens de nazitijd, en dan vooral op zijn rol bij het Volksgerichtshof, dat de ergste rechtbank van nazi-Duitsland was. Ook zijn privéleven blijft buiten beschouwing. Maar ik veronderstel dat daar niet veel over te zeggen valt, een doordeweekse Duitser waarschijnlijk, braaf en kleinburgerlijk. Wat me vooral genoegen deed was het hoofdstuk waarin 10 arresten van Freisler bijna geheel weergegeven worden. En het moet me van het hart: ze deden me onmiddellijk denken aan de requisitoren van Vischinsky in Moskou op het einde van de jaren dertig. Wat de oppervlakte betreft toch, de onverbloemde hysterische rethoriek en de basering van de vonnissen op grotendeels politieke argumenten (maar Freisler ging daar veel verder in). Maar daarin ligt natuurlijk ook reeds het onderscheid besloten als je wat dieper graaft. Ortner gaat daar niet diep op in, maar in zijn laatste hoofdstuk vergelijkt hij wel zeer kort de rechtstoestand in de nazitijd en in de DDR. En het moet gezegd, dat hij minstens probeert objectief te blijven, en dat hij beide niet in één totalitarismezak stopt, zoals dat meestal gebeurt.

Maar dergelijke praktijken, dergelijke mensen (die helemaal niet verdwenen zijn overigens, ook bij ons niet) roepen wel fundamentele vragen op over de grondslagen van het recht.

Na mijn studies Germaanse ben ik begonnen aan een studie rechten, die ik nooit heb afgemaakt. Maar ik herinner me het kortste hoofdstuk uit de cursus ‘Inleiding tot het recht’, die toen gegeven werd door de hoogste magistraat van het land, Frédéric Dumon, Procureur-Generaal bij het hof van cassatie. Dat hoofdstuk telde welgeteld anderhalve bladzijde en ging over ‘recht en rechtvaardigheid’. Recht, dat waren volgens de voorgeschreven procedures vastgestelde regels om bv. de staat te organiseren en het samenleven van de burgers in goede banen te leiden. Rechtvaardigheid was een morele categorie en recht en moraal hadden niks met elkaar te maken. Wanneer je daarvan uitgaat kun je al die rechters, die na hun nazitijd gewoon bleven zitten in Duitsland en verder recht spraken, onmogelijk ongelijk geven als ze beweerden dat ze enkel het bestaande recht hadden toegepast. Dat is immers alles wat rechters moeten doen, toen in Duitsland en ook nu nog in alle staten die van zichzelf beweren dat ze ‘democratische rechtsstaten’ zijn. Dat zijn gewoon de consequente gevolgen van de totaal formalistische opvattingen over het recht, die ook nu nog in België en overal elders, zeker in Europa, de basis vormen voor recht en rechtspraak.

Roland Freisler is in 1945 bij een bombardement om het leven gekomen. Jammer voor hem. Want hij had in de democratische nazirepubliek van Adenauer nog een glansrijke carrière kunnen doormaken, zoals de meeste van zijn collega’s. Misschien was hij wel geëindigd als Duits vertegenwoordiger bij het Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


vier × een =