11.03.14 – Beuys/Hoet

| Geen reacties

Bij het overlijden van Jan Hoet voor kort even teruggedacht aan Joseph Beuys, van wie ik enkele jaren geleden een grote overzichtstentoonstelling bezocht in Düsseldorf. Een catalogus heb ik toen blijkbaar niet gekocht, want ik kan hem niet terugvinden. Maar dat kan uiteraard ook aan mijn falend geheugen liggen.

Beuys is nog steeds een beetje een geheimzinnig en niet te plaatsen figuur. In de jaren zeventig titelde het snertblaadje Der Spiegel (opgericht door bruinen en decennialang door hetzelfde soort bevolkt – alleen hebben ze zich natuurlijk het manteltje van de ‘democratie’ omgehangen) op de cover: ‘Weltruf für einen Charlatan?’ En de verleden jaar verschenen biografie van Beuys (H.P. Riegel: Beuys, die Biographie, Aufbau Verlag, Berlin, 2013) vraagt op de achterflap: ‘Weltverbesserer, Künstler, Scharlatan?’

Nu is het uiteraard zo dat die drie heel goed tesamen kunnen gaan. En dat blijkt ook uit die biografie, die overigens zeer goed en vlot geschreven is. De auteur gaat op alle aspecten van de figuur Beuys in, op de eerste plaats op zijn kunst uiteraard. Uit niets blijkt dat hij het daar niet mee meende. En dat past ook wel bij het feit dat hij eigenlijk gewoon een kleinburgerlijk leven leefde en ook wilde leven: lesgeven, een gezin stichten en kunst maken. Later kwam daar nog een politieke betrokkenheid bij, bij de prille groenen, maar die moesten hem niet. Niet zozeer omdat hij een ongeleid projectiel zou geweest zijn, maar vooral, denk ik, omdat zijn persoonlijkheid zich niet leende voor politiek. Dat pleit voor hem.

Wat uit Riegels boek ook blijkt is het feit dat Beuys de roem die hij uiteindelijk kreeg, niet echt gezocht heeft. Die vloeide wel degelijk voort uit de controversiële aard van zijn werk, en wellicht evenzeer uit het feit dat in die tijd de media begonnen te worden wat ze nu zijn. Die zoeken nl. het schandaal en de controverse, en zeker in die tijd kon kunst nog die rol spelen.

Over de aard van Beuys’ kunst zegt dat uiteraard niets. Ook na de lectuur van Riegels biografie spreekt die kunst me niet aan. Wel is het zo, dat ik sommige dingen nu beter kan duiden. Om slechts één voorbeeld te geven: het VWbusje met de sleden erachter gebonden, die verwijzen naar zijn tijd aan het oostfront, waar hij d.m.v. sleden samen me enkele kompanen is kunnen ontsnappen uit een omsingeling. Je moet het maar weten. Maar dat kunstwerk spreekt me daarom niet meer aan dan voorheen, ik begrijp het alleen beter. Wel is het zo dat Beuys zijn vak zeer zeker goed beheerste, dat bleek m.i. uit de enkele werken uit zijn vroegste periode, die op voornoemde overzichtstentoonstelling te zien waren, en die nog klassiek modernistisch waren, ze deden mij een beetje aan Moore denken, maar dan in het klein.

Eigenlijk is Riegels boek een beetje frustrerend wat mij betreft: hij geeft immers geen enkele oplossing, beantwoordt geen enkele vraag. Hij geeft enkel de feiten, en de lezer moet maar zijn eigen antwoorden geven. Dat maakt het boek natuurlijk zeer goed, de lezer moet het zelf maar doen. Maar ik kan het niet, ik kan uit de figuur van Beuys niet wijs worden. Hield hij de Duitse goegemeente voor de gek? Beschouwde hij zijn performances en ‘beelden’ echt als kunst, of speelde hij maar wat (op de eerste plaats met de voeten van de critici)? En dezelfde vraag geldt voor zijn politieke ‘engagement’. Ik vrees dat het onduidelijk zal blijven.

Eén van de kunstwerken van Beuys is het volgende:

Joseph Beuys in Kunstmuseum Bonn

Joseph Beuys in Kunstmuseum Bonn – klik voor volledige grootte

Dat spreekt me wel degelijk aan. Immers: wat bedoelt hij? Bedoelt hij het letterlijk? Is hij ironisch? Cynisch misschien? Wat bedoelt hij met het woord ‘democratie’? Verwerpt hij het? Aanvaardt hij het? En hoe dan? Maar die lachende Beuys tussen een rij nors kijkende Bullen, dat vind ik wel schitterend.

En omdat ik met Jan Hoet begonnen ben, hier nog een foto die ik indertijd, toen hij Kassel organiseerde, daar ter plaatse genomen heb.

Kassel 1992

Dokumenta, Kassel 1992 – klik voor volledige grootte

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


20 + vijftien =