Jules et Jim

| Geen reacties

Jules et Jim

Origineel affiche

Toen ik meer dan tien jaar geleden aan mijn proefschrift werkte, kwam ik tot de voor mij verbazingwekkende ontdekking dat ik een klassieker als Aloysius Bertrand helemaal niet kende.

Een schande is dat uiteraard niet; het bewijst enkel dat er gaten zitten in je cultuur, soms enorme gaten. Dat is nu nog zo, en zal wel zo blijven. Je kunt niet alles lezen of zien.

Afgelopen week heb ik een film ingehaald. Jules et Jim was mij wel bekend, maar ik had hem nooit gezien, zelfs niet toen ik jaren geleden tijdens een jaar in het Brusselse filmmuseum quasi alle klassieke films gezien heb (en nog vele andere erbij). Hij werd op Arte gegeven, in wat blijkbaar een Truffaut-reeks is of worden moet. Als dat laatste het geval is, zal het zeker een reden zien om enkele klassiekers die ik wel gezien heb, nog eens terug te zien, en dan denk ik vooreerst aan de prachtige Les 400 coups.

Het thema van Jules et Jim is eigenlijk zo banaal als het maar zijn kan. Twee vrienden worden verliefd op dezelfde vrouw, Catherine, en delen haar min of meer. Een driehoeksverhouding dus, maar met dien verstande dat er geen geheimdoenerij en achterbaksheid bij zit. Jules en Jim blijven vrienden; enkel tijdens de oorlog, toen de een aan Duitse, de ander aan Franse zijde vocht, zijn de onscheidbaren even ‘vijanden’ geweest, maar de vrees op elkaar te schieten leidde ertoe dat minstens Jules zijn overplaatsing vroeg. Na de oorlog worden ze vrienden als vanouds. Dat thema van de vriendschap tussen een Duitser en een Fransman is belangrijker dan de meeste jonge mensen van vandaag nog weten. Beiden zijn immers gedurende enkele eeuwen aartsvijanden van elkaar geweest, wat tot ettelijke oorlogen in Europa gevoerd heeft. De vriendschap tussen Jules en Jim heeft dus ook een symbolische waarde (zoals dat het geval zou zijn vele decennia later in een van Günter Grass’ mooiste romans, Ein weites Feld).

De banaliteit van het basisgegeven wordt tegengegaan door het sublieme meesterschap van de regisseur François Truffaut, en het prachtige spel van de drie antagonisten (waaronder Jeanne Moreau als Catherine). De film is in zwart-wit, zoals de meeste nouvelle vaguefilms. In mijn ogen is dat alleszins een pluspunt, omdat zwart-wit expressiever is, meer contrasten toelaat. Over het geheel hangt een klein beetje melancholie, dat nog versterkt wordt door het feit dat de regisseur afstand neemt van het eigen verhaal, enerzijds door het beeld af en toe te laten verstarren tot foto’s, anderzijds door enkele archiefbeelden uit de eerste wereldoorlog de film binnen te monteren, maar vooral door de vertellende stem, die het verhaal soms overneemt in een sterk literaire toonzetting. Ik veronderstel dat dit alles in 1961 toch tamelijk nieuw was. Die afstand was nodig om de intrinsieke tragiek van het verhaal (Catherine pleegt op het einde van de film zelfmoord en sleurt Jim in de dood mee, zodat Jules alleen achterblijft met hun dochtertje) te vrijwaren voor alle pathos. Ondanks het einde krijgt het geheel van de film zo toch een eerder lichte invulling, de vergankelijkheid van alle dingen wordt met tristesse, maar toch ook maar met een zucht aanvaard.

Ik ben blij dat ik deze film toch nog heb kunnen zien.

Print Friendly, PDF & Email
Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


1 × drie =