Mak is schitterend.

| Geen reacties

De ergerniswekkende DVD’s van Mak zijn weg. Zonder spijt. Ook al was mijn oordeel erover slechts gebaseerd op de eerste reeks, en zelfs slechts een goeie helft daarvan. Maar dat volstond voor mij, ook al houdt dat uiteraard in dat de mogelijkheid dat ik me vergiste erg groot is. Soit.

Maar afgelopen zondag heb ik snel snel snel wel zijn Hoe God verdween uit Jorwerd herlezen. Dat had ik bij lectuur immers meesterlijk gevonden. Ten onrechte misschien?

Nee dus. Het was en bleef in mijn ogen een meesterwerk. Om twee redenen. Vooreerst de absolute herkenbaarheid. Ik ben eveneens in zo’n dorp opgegroeid, een dat 3000 zielen telde weliswaar, en niet de 300 à 400 van Jorwerd, maar toch: de door Mak beschreven evolutie was quasi volkomen identiek.

Nu is herkenbaarheid uiteraard geen criterium om de kwaliteit van een boek aan af te meten. Het kan enkel een richting aangeven, een reden zijn om grondiger te lezen, naar andere redenen voor een dergelijke appreciatie te zoeken.

En volgens mijn lectuurnota’s van tien jaar geleden had dat alles te maken met het marxistische karakter van het boek. Wat Mak beschrijft is de wijze waarop het kapitalisme als een soort langzame vloedgolf over het platteland spoelt, en daarbij alles wat oud en versleten is vernietigt om enkel nog plaats te maken voor the rule of money. Hij beschrijft de gebeurtenissen die dat proces aantonen, hij beschrijft de gevolgen ervan, maar in de diepte gaat hij nooit: zoals het een journalist misschien betaamt, blijft hij bij de oppervlakte, maar die heb ik zelden zo minutieus, gedetailleerd en samenhangend beschreven gezien. Wat verdwijnt zijn de resten van een pre-industriële, pre-moderne, nog in de feodaliteit verankerde sociaal-economische orde. Wat komt is kapitalisme puur. Boeiend is ook de manier waarop dit proces het gedrag en de opvattingen van de mensen verandert.

Of Mak marxistisch geschoold is, weet ik niet, maar ik vermoed van niet. Toch is dit boek een levendige illustratie van sommige stellingen uit het communistisch manifest. Je kunt beide echt naast elkaar leggen. Dat bewijst niet zozeer de profetische gaven van Marx en Engels als wel de traagheid waarmee veranderingsprocessen in het sociaal-economische zich afspelen.Maar ook andere marxistische stellingen worden hier schitterend geïllustreerd: hoe het maatschappelijke zijn het bewustzijn van de mensen verandert bv.

Ofschoon hij zeer objectief probeert te blijven, voel je toch dat Mak meer sympathie koestert voor het oude dat verdwijnt dan voor het nieuwe dat komt. Maar hij laat dat gevoel amper meespelen. De objectieve ontwikkelingstendens van de wereld die hij waarneemt geeft hij zo objectief mogelijk weer. Vandaar dat ik stel: wat Marx en Engels over Balzac zeiden, en Lenin over Tolstoi, kun je in dit geval herhalen (zonder Mak qualitate qua te willen vergelijken met Balzac of Tolstoi): goeie schrijvers geven in hun werk de objectieve veranderingen weer, ook als zij persoonlijk liever terug zouden willen of zouden willen stil blijven staan. Bij ons was Streuvels zo iemand, met zijn De teleurgang van de Waterhoek.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


5 + 2 =