Eduard von Keyserling

| Geen reacties

Bijvoorbeeld.

Tijdens de afgelopen vakantie heb ik niet zo veel gelezen – meestal waren we per fiets onderweg van het ene slot naar het andere, van de ene kerk naar de andere, van het ene klooster naar het andere, en tenslotte van het ene stadje naar het andere. Veel tijd bleef er ‘ s namiddags of  ’s avonds niet over, ook gelet op de vermoeidheid na de tocht van de dag.

Maar éen van de gelezen schrijvers was Eduard von Keyserling. Ik kende die wel van óver hem gelezen te hebben, maar voor zover ik me herinner had ik  nog niets van hem gelezen – tenzij misschien in mijn studententijd een verhaal in een anthologie. Maar daar is me dan niets van bijgebleven. Geen boeken in elk geval.

Nu heb ik twee verhalenbundels gelezen, beide verschenen in de prachtige reeks boekjes uit de ‘Manesse Bibliothek der Weltliteratur’: Schwüle Tage en Im stillen Winkel ( Manesse Verlag, Zürich, 2005 en 2006). Er zijn mensen die die boekjes verzamelen. Ik kan dat goed begrijpen, want het is een van de mooiste reeksen uit het Duitse taalgebied (uit heel Europa zelfs, denk ik).

Von Keyserling is wat mij betreft een sublieme ontdekking. Niet zozeer wegens de inhoud; het gaat telkens over de gewone zaken des levens: liefde en dood, kinderen, oorlog. Helemaal niets speciaals. Maar de verfijnde, werkelijk aristokratische stijl van von Keyserling maakt er iets speciaals van. Het is net alsof hij met verschillende tinten van telkens meer of minder gedempt licht schrijft. Hij spreekt ook zelden de zaken direct uit, maar suggereert, door middel van het juiste gebruik van adjectieven (die niet altijd uit den boze zijn – zoals sommigen wel beweren), door de verschijnselen in de natuur of door gewoon dingen op een bijzondere manier te laten spreken, in de plaats van de mensen zelf. Over het geheel hangt een atmosfeer van melancholie, van afscheid nemen.

De vertelwijze is erg langzaam, von Keyserling behoort tenslotte nog tot de lange 19de eeuw, hij stierf in 1918. De zinnen hebben een normale lengte, maar de woordenschat is zonder gezocht te zijn van een geraffineerde schoonheid, en soms een beetje gewild archaïsch (ofwel komt dat nu, goed honderd jaar later zo over). Je moet proeven van dit proza, het is geen lectuur zoals die heden ten dage geproduceerd wordt aan de lopende schreeuwende band. Het is literatuur, echte, goede. Een fles Bowmore Islay Single Malt van 16 jaren oud, de limited edition van 1989, drink je ook niet in één keer leeg; het is een drank om van te genieten, geen Mass vol pis.

Ik heb me ook de andere boeken van von Keyserling die nog verkrijgbaar zijn aangeschaft. Het zijn er niet zo veel. In zijn eerste periode schreef hij nog naturalistische romans, maar na de eeuwwisseling dus enkel nog de verhalen en novellen waarmee hij bekend gebleven is. Meestal zijn ze kort, ook als ze ‘roman’ genoemd worden.

Von Keyserling was afkomstig uit een adellijk geslacht uit Kurland – een streek die je nu tevergeefs op de kaart gaat zoeken. Het was een deel van wat nu Letland heet, de gewone bevolking sprak er Lets, de hogere klassen, voornamelijk grootgrondbezitters, adel dus, sinds de middeleeuwen Duits. De landelijke verhoudingen van toen zijn in zijn novellen gemakkelijk terug te vinden. Maar totaal gesublimeerd uiteraard, tot pareltjes van prozakunst, die ik aan iedereen aan kan raden.

Dit is literatuur die ervoor zorgt dat je toch nog wel even in leven wil blijven.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


5 × vijf =