Na de apocalyps

| Geen reacties

Rond mijn vijftiende, zestiende las ik een boek van éne John Wyndham, De Triffids komen, over een ramp die de mensheid overvalt en alle beschaving grotendeels uitroeit, en hoe enkele groepjes proberen te overleven, tegen elkaar, maar ook en vooral tegen een usurpator, de vleesetende en zich voortbewegende plant ‘triffid’. Science-fiction dus, en waarschijnlijk geen grote literatuur, ook al is het mij tot vandaag, veertig jaar later, bijgebleven. Diepe indruk heeft het dus alleszins gemaakt.

En nu las ik The Road van éne mij tot nu toe totaal onbekende Cormac McCarthy. Dat is wel een literair boek en ook als zodanig bedoeld. Ik zeg met opzet ‘boek’ en niet ‘roman’, omdat de meeste elementen die een roman tot roman maken, in dit boek ontbreken. Er is geen verhaal, geen plot, amper twee figuren (plus af en toe een schim van een bijfiguur), amper stijl. Wat je overhoudt als je een roman ontdoet van wat de meeste lezers aantrekkelijk vinden.

Het boek bestaat uit fragmenten, van een kwart tot anderhalve bladzijde. Die langere zijn dan meestal ‘dialogen’ tussen de twee figuren, een vader en zijn jonge zoon. Dialogen à la Beckett, ingekrompen tot er amper iets overblijft, het noodzakelijke waarschijnlijk, omdat er nu eenmaal stembanden zijn, en gesproken moet worden.

Dat fragmentarische karakter van het boek is volkomen iconisch: er is immers een ramp gebeurd, waardoor mensheid en beschaving grotendeels vedwenen zijn, en alles onder de as ligt. Enkel fragmenten van een leven blijven over. Over de aard van de ramp vernemen we niets. We volgen enkel de vader en zijn zoon, op zoek naar voedsel meestal, zich verschuilend onder een tentzeil, zich verbergend voor andere overblijvers, eveneens op weg naar (n)ergens.

Want dat is alles wat gebeurt: ze zijn onderweg, op weg, on the road, waarbij ze wel gebruik maken van een kaart, maar die brengt geen soelaas, want eigenlijk weten ze niet waar ze heen gaan. In hoeverre de titel verwijst naar Kerouacs beroemde roman uit de jaren vijftig is niet duidelijk, waarschijnlijk leg ik het verband zelf. Hoe doelloos de protagonisten bij Kerouac ook over de Amerikaanse highways raasden, zinloos was hun tocht niet, nooit. Zij leefden nog in een gave wereld, misschien aan de rand daarvan, maar toch. Hier blijft niets meer daarvan over. Dit is eenvoudigweg het einde. Luigi Nono noemde een van zijn stukken ooit: no hay camino, hay que caminar. Dat was nog positief bedoeld, in die zin dat er hoe dan ook vooruit gegaan werd. In dit boek is van vooruit, achteruit enz. geen sprake meer. Hoogstens is er nog beweging, leven. Maar voor hoelang nog? Op het einde sterft de vader, de jongen gaat met een ander mee, zonder dat hij of iemand weet waarheen, waartoe.

De jongen zou beter ook gestorven zijn. Zoals er, over ‘t algemeen, beter niets zou zijn dan iets. Als dat kon…

Wie een beetje bewust leeft, de actualiteit grondig volgt (dus niet via strontkranten en teevee, niet via de mainstream media kortom) weet dat de mensheid in de komende decennia rampen te wachten staan van een ongekende omvang. Zelfs als alles gewoon verder gaat, zullen de energiebronnen zeer snel, sneller dan eerst voorzien, opgebruikt raken, waardoor de Westerse economieën waarschijnlijk in elkaar zullen storten. Maar voordien zullen waarschijnlijk al oorlogen uitbreken op een veel grotere schaal dan vandaag al het geval is. Hobbes’ oertoestand zal werkelijkheid worden, en de kans is inderdaad groot dat die oertoestand ook de eindtoestand wordt. En dan heb ik het nog niet eens over de klimatologische rampen die er nog bijkomen.

Zo onrealistisch is deze roman van McCarthy dus eigenlijk niet. Het is een mogelijkheid alleszins zo al niet een waarschijnlijkheid of een zekerheid zelfs.

Zou iemand dat met plezier willen meemaken?

Statistisch gezien heb ik nog 18 jaar te gaan. Dat is eigenlijk veel. Te veel denk ik soms. Omdat de kans reëel is dat ik toch zeker het begin nog zal meemaken van wat op ons afkomt.

Overigens bestaat er een novelle uit de jaren dertig, van éne Maurits Peeters – mij al even onbekend- getiteld: Morgen: de verdelging van Antwerpen, waarin ook al zoiets opgeroepen en beschreven wordt. Niets nieuws onder de zon? Valse onheilsprofeten toen en nu? Alleen die na ons komen zullen dat gebeurlijk kunnen zeggen.

Delen:
Share

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


drie × 4 =